BIOGRAFIA

Telesforo Aranzadi Bergaran 1860ean jaio eta Bartzelonan 1945an hil zen antropologo, etnologo eta naturalista izan zen. 17 urte zituelarik Madrilera joan zen Farmazia ikastera eta 1882an lortu zuen titulua. Gainera, 1885an zientzia naturalen lizentziatura lortu zuen. Ondoren, Pio Baroja ezagutu zuen Antonekin museo Antropologiko batean lan egiten zuenean.

1889an “El pueblo euskalduna” izeneko tesi doktorala idatzi zuen, Pariseko Antropologia Elkarteko Paul Broca domina irabaztera eraman ziona.

1895an, bere lehengusu Unamunoren laguntzaz katedra oposizioak prestatu zituen Granadan ikasteko. Ondorengo urtee

tan

zenbait sari eta katedra lortu ondoren, 1920an Bartzelonako Unibertsitateko antropologiko katedran lan egin zuen, lan fijo bezela, 1831n erretiratu zen arte.

Euskal Herrian egindako aurkikuntzak gizon euskaldunei buruz eta ikasketa kraniometrikoei ( hau da, Kraniometria buruhezur batek izan ditzakeen neurri ezberdinak neurtzen dituen zientzia da. Zientzia honen bitartez arrazakeria justifikatzeko eginiko saiakerak egin ziren.) buruz izan ziren. Hauek bere bidaietan lortu zituen, Euskal Herriko antropoligia prehistoriko ikertzen ari zenean.

Botanikaren arloan, zenbait ikerkuntza egin zituen. Batez ere, onddoen ikerkuntzan zentratu zen. Gainera, ikasleentzat botanika liburu bat idatzi zuen “Euskalerriko perrechikuak y Memorandum de botánica descriptiva” deiturikoa.

BERE LANA

1917an Barandiaran eta Egurenekin batera bere lehen erauzketa hasi zuen Gipuzkoa, Araba eta Nafarroako diputazioen laguntzarekin. Ikerketak 20 urte iraun zuen eta Eralarreko dolmenak ikertu zituzten. Lehen lorpenak 1921 ean argitaratu riren " Anuario de Eusko folklore" liburuan..
Hurrengo urteetan Aitzgorri, Ataun-Borunda, Alzania, Elosua-Placencia, Urbasa, Enzia, Belabieta, Auritz, Aurizperri, Kalamua, Basagaña, Santimamiñe, Lumentxa, Ermittia, Polvorin, Bolinkoba, Silibranka, Atxurra, Urtiaga eta Arabako kobazulo artifizialetan egin zuen.
Geroago kat

alunia, Sierra Nevada etab.-etik ibili zen Ansoleaga, Barandiaran, Eguren eta batzuetab Luis Hoyosekin.
Hainbat erakunderen partaide izan zen, Portugaleko antropologi elkartea, Erromatarra, Argentinakoa, Kubakoa, Berlinekoa, Bartzelonakoa eta Munichekoa esaterako.
1920ean, Bartzelonan, Unibertsitateko irakasle izendatu zuten eta han jardun zuen irakasketan 1931ean erretiratu zen arte. Bestalde, Espasako entziklopedian lagundu zuen.
Hala ere, ez zen Penintsulan bakarrik aritu bere lanetan, izan ere 1922an Barandiaranekin batera Suitza, Frantzia eta

Alemaniara bidaiatu zuen baina bere aurkikutza inportanteenetako bat hemen bertan gauzatu zien, Itziarren. Bertan Euskal Herriko buruhezurrik zaharrena aurkitu zuen Euskal Herrian gizakiak uste zuten baino lehenagotik zeudela frogatuz. Basioak forma berezi bat zuela( barrura sartuta) antzeman zuen eta euskaldunen bereizgarri bezela hartu zuen, izan ere, haren usteetan euskaldunena arraza berezi bat zen, garai haietan arrazakeria oso nabarmena baitzen.

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} a:link, span.MsoHyperlink {color:blue; text-decoration:underline; text-underline:single;} a:visited, span.MsoHyperlinkFollowed {color:purple; text-decoration:underline; text-underline:single;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 3.0cm 70.85pt 3.0cm; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

EUSKAL HERR

IKO ATLAS MEGALIITIKOA

http://images.google.es/imgres?imgurl=http://www.euskal-herria.org/argazki/beste/guardetxe-trikuharri.jpg&imgrefurl=http://www.euskal-herria.org/megalito/aurkezpen&usg=__NS3qix4xKctC0H3adU000d-VPbE=&h=345&w=612&sz=86&hl=es&start=2&um=1&itbs=1&tbnid=75TqCKDIMkWWEM:&tbnh=77&tbnw=136&prev=/images%3Fq%3

DEUSKAL%2BHERRIKO%2BMEGALITOAK%26um%3D1%26hl%3Des%26sa%3DG%26tbs%3Disch:1

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} a:link, span.MsoHyperlink {color:blue; text-decoration:underline; text-underline:single;} a:visited, span.MsoHyperlinkFollowed {color:purple; text-decoration:underline; text-underline:single;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 3.0cm 70.85pt 3.0cm; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

URBASAKO MEGALITOAK

http://images.google.es/imgres?imgurl=http://www.euskal-herria.org/argazki/2009/07/39198.jpg&imgrefurl=http://www.euskal-herria.org/megalito/eremu/657&usg=__HJS_Oj3eeZkAwfcLxCSnRBu-ESY=&h=600&w=800&sz=192&hl=es&start=2&itbs=1&tbnid=g22HAmTY_CmdnM:&tbnh=107&tbnw=143&prev=/images%3Fq%3DAGILARRONDO%2BTUMULUA%26hl%3Des%26gbv%3D2%26tbs%3Disch:1

<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4; mso-font-alt:Arial; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-format:other; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:3 0 0 0 1 0;} @font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:script; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:647 0 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:536871559 0 0 0 415 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:EU;} p.biog, li.biog, div.biog {mso-style-name:biog; mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0cm; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0cm; text-align:justify; mso-pagination:widow-orphan; font-size:9.0pt; font-family:Verdana; mso-fareast-font-family:"Arial Unicode MS"; mso-bidi-font-family:"Arial Unicode MS"; color:black;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 3.0cm 70.85pt 3.0cm; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Hauek izan ziren bere lanik azpimarrgarrienak: Antropología de España (1892), Unidades y Constantes de la Crania Hispánica (1913), De Antropología de España (1915), Síntesis simétrica de cráneos vascos (1922).

Telesforo aranzadiren liburu, entziklopedia eta idatzien zerrenda oso handia denez, horietako zenbait aipatuko ditugu:

1882- Madriden argitaratu zuen insektuak farmazian aplikatzeari buruzko liburua. Bere lehengo liburua izan zen.

1905- “La flora forestal en la toponimia euskara” izeneko 35 orrialdeko liburu bat idatzi zuen, Donostian argitaratutakoa.

1907- Memorándum de Botánica descriptiva” argitaratu zen Bartzelonan.

“Revista internacional de los Estudios Vascos” izeneko aldizkarian ere zenbait artikulu egin zituen bere bizitzan zehar. Hona hemen horietako zenbait:

1907 eta 1908 urteetan “Problemas de etnografía de los Vascos” izenburua jarri zien bi artikulu idatzi zituen. Honako hau da idatzitakoaren zati  bat:

[...]“Bordari batek bere bordari lagun bat galdetzen duenean esku-kolpe baten emateko, gizonak etortzen dire bakarrik: baiñan emaztekirik heldu bada hauk gizonekin batian mahaiñean jartzen dire: Ikusten hadute etcheko emaztekiak lan sobra duela berréala altchatchen dire mahaiñetik eta hura laguntzen”[...]

1913an “Acerca de las danzas de las espadas en Inglaterra” eta “De Craneometría” izeneko bi artikulu idatzi zituen, beste zenbaiten artean.

BERE ERAKUNDEA

http://www.aranzadi-zientziak.org/index.php?id=777

<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:script; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:647 0 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:536871559 0 0 0 415 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:EU;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:70.85pt 3.0cm 70.85pt 3.0cm; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Aranzadi Zientzi Elkartea irabazi-asmorik gabeko zientzi elkartea da eta Kultur eta Natur Ondarea ikertzea, ezagutzera ematea eta babestea ditu helburu. Azterketa eta Ikerketarako Zentro modura sortua, Aranzadi benetako erreferentzia bilakatu da komunitate zientifikoan, eta 2001. urtean Herri-Onurako Erakunde izendatu izana horren frogarik onena da.

Oskorri:

Folk musika taldea 70. hamarkadan hasi zen Bilbon, hau da Espainiako transizio garaian. Estatuko folk talderik zaharrenetakoa da. Beraien hasierako letrak politiko samarrak ziren, normalean Gabriel Arestiren poemak erabiltzen zituzten. Urteak pasa ahala, letren zentzua aldatzen joan dira, hau da, politika gutxiago sartzen dute beraien letretan. Beraien kantarik famatuenak hauexek dira: Euskal Herrian euskaraz, Furra Furra, Gora ta gora beti...

Oskorriren partaideak honako hauek dira:

-Natxo de Felipe: Bilbon jaio zen 1949an. Ahotsaz gain, gitarra eta perkusioa ere jotzen ditu.

-Antón Latxa: Bilbon jaio zen 1951n. Guitarro jo eta abesten du.

-Bixente Martinez: Eibarren jaio zen 1954ean. Guitarra eta mandolina jotzen du. Natxo eta Antonekin  batera, hasieratik gelditzen den bakarra da.

-Xabier Zeberio: Tolosan jaio zen. Biolin jolea da eta oskorriz gain beste talde batean dago Alos Quartet.

-Gorka Escauriaza: taldeko bajoa da.

-Iñigo Egia: taldeko perkusiojolea da.

-Josu Salbide: alboka, txirula eta gaitajolea da.

 Lehenengo kontzertua 1971n eman zuten Deustoko unibertsitatean. Kontzertu arrakastatsua izan zen. 

 Diskografia:

19 diska dituzte:

-Gabriel Arestiren Oroimenez (1975)

-Mosen Bernat Etxepare (1977)

-Oskorri (1979)

-Plazarik plaza (1980)

-...eta Oskorri sortu zen (1981)

-Adio Kattalina (1982)

-Alemanian euskaraz (1984)

-Hau hermosurie (1984)

-In fraganti (1986)

-Hamabost urte... eta gero hau (1987)

-Datorrena datorrela (1989)

-Hi ere dantzari (1991)

-Badok hamairu (1992)

-Landalan (1992)

-25 kantu-urte (1996)

-Ura (2000)

-Vizcayatik... Bizkaiara (2001)

-Desertore (2003)

-Banda Band (2007)

 19 diskez gain, umeentzako 3 diska dituzte:

 -Katuen testamentue

-Marijane kanta zan

-Doktor Do Re Mi

 22 diska hauetatik asko oso famatuak egin dira, adibidez:

1975ean beraien lehengo LP publikatu zuten Sony-ren laguntzaz. "Gabriel Arestiren oroimenez" izena zuen eta bertan, Arestiren poemak zeuden grabatuak.

"25 kantu-arte" izeneko diska honetan bere publikoarekin elkartzen da berriro bere 25 abesti, 25 urterako ospatzen. Zuzenean grabaturiko diska hau taldearen unerik unkigarrienetarikoa da. Gonbidatu bezala Europa osoko musikariek parte hartzen dute: Martin Carthy, Niko Etxart, Joserra Fernández, Pedro Guerra, Gwendal, Kepa Junkera, Mikel Laboa, Fermin Muguruza, Liam O'Flynn, Ruper Ordorika, Juan Carlos Perez, Albert Plá, Antón Reixa, Jon Sarasua, Joseba Tapia, Patrick Vaillant y Gabriel Yacoub.

Diskez gain, beste gauza garrantzitsuak dituzte, hala nola, 111 abestiz osatutako liburua.

Beraien hainbat kantaren letrak:

EUSKAL HERRIAN EUSKARAZ:   

http://www.youtube.com/watch?v=atyp4AxGjzg

Euskal Herrian euskaraz
nahi dugu hitz eta jolas
lan eta bizi euskaraz eta
hortara goaz,
bada garaia noizbait dezagun
guda hori gal edo irabaz.
Zabal bideak eta aireak
gure hizkuntzak har dezan arnas,
bada garaia noizbait dezagun
guda hori gal edo irabaz.

Euskal Herrian euskara
hitz egiterik ez bada
bota dezagun demokrazia
zerri askara
geure arima hiltzen uzteko
bezain odolgalduak ez gara.
Hizkuntza gabe esaidazue
nola irtengo naizen plazara,
geure arima hiltzen uzteko
bezain odolgalduak ez gara.

Euskal Herri euskalduna
irabazteko eguna
pazientzia erre aurretik
behar duguna,
ez al dakizu euskara dela
euskaldun egiten gaituena?
Zer Euskal Herri litzake bere
hizkuntza ere galtzen duena.
Ez al dakizu euskara dela
euskaldun egiten gaituena?

GORA TA GORA BETI:

http://www.youtube.com/watch?v=RVA-Pp8W92g

Gora ta gora beti,
haik gora Lapurdi!
Euskerak bizi gaitu
eta bizi bedi.

Gorantza doa agudo kapitala
eta Lapurdi beti dago apala,
aldrebesturik dago mundu zitala,
konformatzen ez bagara
ze pekatu mortala!

Gurea ez da bizi-modu normala
lurra lantzeko haitzurra eta pala,
lanaren truke kobratzen erreala.
Benetan da miserable
euskaldunon jornala.

Munduan ezin bizi daiteke hala,
merkatuetan dena gora doala,
etxera eta zopa guztiz argala,
kriseiluen oiloa
ez da postre formala.

Obrero eta nekazari leiala,
zuena ez da errenta liberala.
Diru zikinak putre motzak bezala
botatzen dizu gainera
hortxe bere itzala.

Jabeek dute kontzientzi zabala,
kaskatu dute gure lurren azala,
baina Lapurdi ez da hain zerbitzala;
burruka garbian dago
hori da printzipala.

FURRA FURRA:

http://www.youtube.com/watch?v=xdMg2QAV3SQ

Furra, furra, fandangoa,
hortxe duzu fandangoa
geure gustokoa.

Gaur goizean jeiki naiz
suerte onean,
tanke bat topatu dut
neure kafesnean;
ez dakit zer daukagun
bake ala gerra
bainan nik badaezpadan
egin dut puzkerra.

Zerbait egitekotan
zuzen eta artez
zorri bat garbitu dut
ur pistola batez,
orain galdurik nago
beldurrez beteta
muniziorik gabe
gelditu naiz eta.

Neure arma bakarra
dut akordeoia,
hauspoari eraginez
dirudi leoia;
eskua jaten badit
on egin dezaion
Cervantsei holakorik
gertatu zitzaion.

Eta orain banoa
berriro ohera,
bila ez badatozkit
lolo egitera;
bihar ikusiko da
zer dagoen berri,
jakintsuenak ere
ezin du igerri.

Informazio gehiago:

http://www.oskorri.com/

"Ez Dok Amairu" izeneko talde abangoardista 1965ean hasi zen ibiltzen, hainbat artistak osatutakoa, abeslariek eta idazleek nagusiki. Mugimenduak, kultur ezaugarriez gain, osagai politikoak eta sozialak mantendu zituen. Hain zuzen ere, Francoren garaia zen, eta Nova Cançó mugimendu kataluniarrak eragin zien, besteak beste. Berebiziko lan berritzailea egin zuten, euskaraz ordurarte egindako aipagarriena izanda eta mugarri bihurtuz.

Izena, "San Martinen estutasuna" ipuin herrikoitik hartu zuten, amaiera aldera agertzen den esalditik zehazki: "Ez dok amairu" (Ez dago malefiziorik). Jorge Oteizak proposatu zuen izena.

1971an Benito Lertxundi "Ez dok amairu" (Elkar) izeneko diskoa atera zuen, tartean "Zenbat Gera" edo "Urak dakarrena" abesti ezagunak zeudela.

1972an desegin zuten taldea, tartean diktadura amaituta ez zegoela. Ordutik, hainbat partaidek euren ibilbidea segitu dute eta erreferentzial bihurtu dira euskal musika eta kulturaren arloan.Desegitea Ez dok amairuren esperientziak urradura txiki batzuk utzi zituen protagonistengan. Taldearen musika eta kantuak bildu zitzaketen bi diskoak ez ziren azkenik argitara eman. Gaia minbera da. Gure herriaren historia minbera den legetxe. Dokumentalak orduko "zauritxoak" eztitzeko balio dezake. Zuzendariak dioenez, kide guztiek pozarren hartu dute dokumentala. "Partaideak ez ziren kontziente hilzorian zegoen kultura berpizten ari zirenik. Agian batzuk bai. Baina, nire ustez, gehienak urteen joanean jabetu dira horretaz".

Zai, zoi, bele (Orio produzioak) sei ataleko dokumentalak taldearen sorrera, bilakaera eta amaiera aztertzen ditu. Amets arzallus da kazetaria.

Ez Dok amairu: 1970ko agiria.

 Partaideak:

• J.A. Artze
• Jexux Artze
• Jose Angel Irigarai
• Lourdes Iriondo
• Mikel Laboa
• Julen Lekuona
• Benito Lertxundi (honek disko bat atera zuen izen honekin, "ez dok amairu")
• Xabier Lete

2003an, Korrikako 13. edizioan mugimendua espreski omendu zuten, eta urte hartako abesti ofiziala Mikel Laboak interpretatu zuen beste batzuekin batera

Lourdes Iriondo Mujika (Donostia, 1937ko martxoaren 27a- Donostia, 2005eko abenduaren 27a) euskal kantaria izan zen.

Urnietan bizi izan zen txikitatik. "Ez Dok Amairu" taldearen kidea izan zen hasieratik. Xabier Lete kantari ezagunarekin ezkondu zen.

Abeslari moduan izan zen ezaguna batez ere, baina idazlan batzuk ere argitaratu zituen.

Hirurogeita zortzi urterekin hil zen, gaixotasun kroniko batek jota.

Diskografia

• "Maria Lourdes Iriondo". 1967, Belter diskoetxea (Bartzelona-Madril).
• "Maria Lourdes Iriondo". 1967, Belter diskoetxea.
• "Lourdes Iriondo". 1968, Belter diskoetxea.
• "Kanta zaharrak". 1968, Belter diskoetxea. Resurreccion Maria Azkuek bildutako kantutegitik aukeratutako abesti zaharrak ziren.
• "Aur kantak". 1969, Herri Gogoa-Edigsa.
• "Lourdes Iriondo-Xabier Lete". 1969, Herri Gogoa (Donostia).
• "Lourdes Iriondo". 1969, Herri gogoa-Edigsa.
• "Lurdes Iriondo". 1974, Arte y Ciencia (Donostia).
• "Lurdes Iriondo-Xabier Lete". 1976, Edigsa.
• "Lurdes Iriondo. Antologia". 2006, Elkar.

Bere abesti famatu bat: "Hitzak dira hitzak"

Bere senarrarekin kantatutako abesti bat.

Xabier Lete Bergaretxe (Oiartzun, Gipuzkoa, 1944ko apirilaren 5a - ) euskal idazle, poeta eta kantaria da.

Gazterik hasi zen idazten, eta bere artikuluak ohiko bihurtu ziren Zeruko Argia aldizkarian. 1965ean, Mikel Laboa, Benito Lertxundi, Joxe Antonio Artze, Jose Angel Irigarai eta Lourdes Iriondorekin batera, Ez Dok Amairu taldea abian jarri zuen. Sasoi haiek gogoan, zera esan du Letek: «Kantarien lana, errekuperazio lan bat zen, beste ezer baino lehen. Kantatzeko era herrikoi baten errekuperatzearekin batera -kanta zaharrak ere jasoz-, hizkuntzaren eta herri kontzientziaren errekuperazioa. Kanta, nola edo hala borrokarekin lotzen da. Herri batek irauten jarraitzeko zeraman borroka larriarekin, hain zuzen». 1972. urtean, Ez Dok Amairu taldea desegin zen; Letek ordurako emazte zuen Lourdes Iriondorekin batera kantagintzan jarraitu zuen.

1968an argitaratu zuen Letek lehen poemategia eta 2009ko urriaren 27an bere azken "Egunsentiaren esku izoztuak" poesia-liburuagatik Euskadi Literatura Saria eman zioten.

2005. urtean, kolpe latza jaso zuen; bere emazte Lourdes Iriondoren heriotza gaixotasun baten ondoren.

Xabier Letek abestutako Xalbadorren heriotza.

                                            BENITO LERTXUNDI

Benito Lertxundi Orion jaio zen, 1942ko urtarrilaren 6an, errege egunez. ez zen musikaririk haien artean. Benitok berak ere zaletasun haundiagoa zekarren marrazkietarako, herrian zen organojole bati entzuten egotea ere gustatzen zitzaion.

Hemeretzi urte zituela, erloju denda batean hasi zen lanean, Martin Lizasorenean. Erlojuak konpontzen ikasi zuen orduan, baina baita besterik ere. Egun batean Lizasok laud bat utzi zion. Berekasa hasi zen Benito, hura afinatzen eta jotzen. Gogokoa izan zitzaion, eta hurrengo pausoa gitarra elektrikoa erostea izan zuen. bere gustoko kantarien bertsioak egiten eta euskaratuz: Shadows, Cliff Richards, Elvis Presley...

zaletasun hura ez zen ezaguna. Halako batean ordea, orduko La Voz de España egunkari Donostiarrak kantu txapelketa bat antolatzen zuela eta hara agertu zen, beste 400-500 lagun bezala, Bellas Artes antzokian abestera. Aukeratuetakoa izan zen eta Mikel Laboak ere deitu egin zion.

1965 urte ingurua zen, eta Ez Dok Amairu mugimendua ari zen mamitzen: han ziren Artze anaiak, Jose Angel Irigarai, Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Julen Lekuona, Laboa bera...

1971n kaleratu zen bere lehen disko luzea, Benito Lertxundi beste izenik gabe. Single bilketa zen berez: gitarra hutsez abesten zituen bere hasierako borroka eta maitasun kantak, herrikoiak eta sortuak nahasturik.

1977an disko bikoitz bat kaleratu zuen: Zuberoa / Askatasunaren Semeei. Lurralde harekiko maitasun aitorpen eta omenalditzat har genezake. Zuberoako Herri musikaren giroan hobeki sartzeko, musika tresna zaharren erabilera azpimarratu behar da eta baita musiko talde sendo batez inguraturik azaltzen dela Lertxundi. Aipatu beharrekoa da Bretainia eta mundu zeltaren agerpena ere.

1993an, ordurako bi hamarkada luze zaramatzalarik musika munduan, Hunkidura Kuttunak izenburuaz diska bilduma bat argitaratu zuen. Denera, lau diskok eta 46 abestik osatzen dute bilduma, azken hauetatik hainbat eguneratuak izan direlarik.

Pazko gaierdi ondua kaleratu zenetik zazpi urte pasa ondoren, 1996an Hitaz Oroit diskoa argitaratu zen, J.A. Urbeltz, Xalbador, P. Ramirez eta B. Lertxundi beraren hitzez osatua.

2002.eko urrian kaleratu zuen bere azken diska, Nere Ekialdean izenarekin. "Nere Ekialdean izeneko disko honetan, sentimendu liriko eta estetiko natural bezain barnekoi batek kantatzen du, atzean, zilarrezko uhararen modura, melodia sujerikorrak eta burutazio eternoak utziz.

"2005 urtea esanguratsu eta garrantzitsu moduan geldituko da Benito Lertxundiren historia profesionalean. Gertakari eta aktibitate mordoxka batek hala baieztatzen dute. Kronologikoki, hauek dira gertakari horiek: bere ibilbideko lehen bederatzi lanen berrargitarapen remasterizatua eta duindua; zuzenenko disko baten grabaketari begira, emanaldiak Tolosa, Iruña eta Gernikan egin izana; eta lan honen argitarapena, 40 urtez ikasten egonak izenburu esanguratsuaz.

DISKOGRAFIA

1. "Euskal kanta berria"
2. "Ez dok amairu" (1971)
3. "Oro laño mee batek..." (1974)
4. "..eta maita herria, üken dezadan plazera" (1975)
5. "Zuberoa/Askatasunaren semeei" (1977)
6. "Altabizkar/Itzaltzuko bardoari" (1981)
7. "Gaueko ele ixilen baladak" (1985)
8. "Mauleko bidean... izatearen mugagabean" (1987)
9. "Pazko gaierdi ondua" (1989)
10. "Hunkidura Kuttunak I" (1993)
11. "Hunkidura Kuttunak II" (1993)
12. "Hitaz oroit" (1996)
13. "Auhen sinfonikoa" (1998)
14. "Nere ekialdean" (2002)
15. "40 urtez ikasten egonak" (2005)
16. "Itsas ulu zolia" (2008)

Hona hemen benito lertxundiren kanta batzuk.

Bizkaia maite

Bizkaia maite
atzo goizean ikusi zindudan
soineko xuriz jantzia
buruan orlegi, bihotzean sua
nere gogoaren ertzatik pasatzen.
Zure usain gozoa, lana,
amodioa, itsasoa,
nere baitan sartzen.
Atzo goizean entzun nuen
zure berbaren oihartzuna,
zure kantaren fereka,
bihotzean kilika
eta ohiartzunaren haunditasunean
murgilduz joan nintzen
jausika, hegaka.
Bart arratsean
arbasoen baratzaren ondoan
bertsotan eta dantzan
lotu zinen alai piper eta gatza
sabel emankorra.
Bizkaia maite
atzo goizean ikusi zindudan
soineko xuriz jantzia
buruan orlegi, bihotzean sua.
Olerkari
penatuaren gozo eta mina
amodio eta kanta
zure berba leun,
zure gatzaren bizia,
zure burdinaren goria dira gaur
neretzat aterbe.
Bizkaia maite
atzo goizean ikusi zindudan
soineko xuriz jantzia
buruan orlegi, bihotzean sua,
lirain, sendo, eder.

Nere herriko neskatxa maite

Nere herriko neskatxa maite
ahozko lorez zaitut gaur laztatzen
itsaso garden, lur gozoko landare
kresalaren usain, zeru kolore
nere bihotzaren taupaden hotsez
zure grazia dut kantatzen.
nere bihotzaren taupaden hotsez
zure grazia dut kantatzen.
Bihotz minberen egunsentia
herri sofrituaren lamia
ipuin zaharren piper eta eztia
erreka garbien kantu bitxia
udazken lizunez zaude jantzia
izar zerutarren irria.
udazken lizunez zaude jantzia
izar zerutarren irria.
Lanbroartetik itsas geldira
leunki zoazen txori airosa
amodiozko sentipenaren hatsa
zure ezpainetan loratuz doa
goizekoihintzetan belardi zera
eguzkitan zilar dizdira.
goizekoihintzetan belardi zera

eguzkitan zilar dizdira.

Oi baldorba!

Ezkil gabeko elizen
eremu emankorra,
giza murzuriko
zure ardientzat.

Oi Baldorba!
eguzki eta haize idor;
mahats-ardo ibai,
galbumarena.

Lur gorri, harri landu,
mailu eta xixelaren kantu.
Gitarrazko alakiketan
Armeniako kanun ahots urratuan.

Oi Baldorba!
esazu nor zen bidetik
baztertu zintuen madarikatua!

Zure irriño erromanikoa
erdi izoztu eta leloturik
utzi zuen madarikatuaren
izena nahi dut.

Oi Baldorba!
ezazu nor zen bidetik
baztertu zintuen madarikatua!

Oi Baldorba!
zutaz oroit eta
zuri nagozu.

Kantu bat laburra da eta
pentsa zuk,
esaten ez dizudan hartaz.

Oi Baldorba!
esazu nor zen bidetik
baztertu zintuen
madarikatua.

Herribehera

Herribehera Herribehera
zure landen zabalera
ortzi-muga den hartan mugatzen da.

Zure lur emankorretan
ixurtzen diren asmoak
gogotsu hartuko ahal ditu lur gozoak.

Zure gaztelu zaharrek
gorderik duten aintzina
hats tristetan mintzo da haren mina.

Horma zahar arraituetan
xoriak dira kantatzen
mendetako lo geldia salatzen.

Nafarroa anaia zaharra
kondairaren lehen sustarra
bego higan arbasoen amets hura.

http://www.youtube.com/watch?v=JR_qVXcgi38

http://www.youtube.com/watch?v=JR_qVXcgi38

 Mikel Laboa Manzisidor (Donostia, Gipuzkoa, 1934ko ekainaren 15a - Donostia, 2008ko abenduaren 1a) euskal kantari eta musikagilea izan zen.

http://www.youtube.com/watch?v=gKqRNXsB8ug&feature=related

 "HAIKA MUTIL:

Haika mutil, jeiki hadi
argia den mira hadi."
- Bai, nausia, argia da,
gur oilarra kanpoan da.

"Haika mutil, jeiki hadi
uria den mira hadi."
- Bai, nausia, uria da,
gure orra bustia da.

"Haika mutil, jeiki hadi
surik baden mira hadi."
- Bai, nausia, sua bada,
gur gatoa beroa da.

"Haika mutil, jeiki hadi
hortxe zer den mira hadi."
- Bai, nausia, haizea da,
gur lehioa ideki da.

"Haika mutil, jeiki hadi
kanpoan zer den mira hadi."
- Bai, nausia, edurra da,
lurra xuriz estali da.

"Haika mutil, jeiki hadi
urean zer den mira hadi."
- Bai, nausia, ardia da,
aspaldian itoa da.

"Haika mutil, jeiki hadi
zer oinon den mira hadi."
- Bai, nausia, egia da,
mutiltto hau unatu da

Batzuen ustez, XX. Mendeko euskal abeslari esperimentatzaile, ezagun eta eraginkorrenetarikoa izan da. Frantzia aldera jo zuen; ama eta zazpi seme-alabak, berriz, Lekeitio aldera, Gardata auzora joan ziren, eta han bizi izan ziren aldi batean. Donostiara itzulita, marianisten ikastetxe batean ikasi zuen. Batxilergoa amaituta medikuntza ikastea erabaki zuen. 1936an, gerra zibilaren ondorioz, Laboa, Lekeitiora joan zen bizitzera bere ama eta anaiekin batera, nahiz eta berriro Donostiara bueltatu zen gerra zibila bukatu baino lehen. 1950ean, gitarra ikasten hasi zen, non lehenengo aktuazioa Teatro de Gayarren (Pamplonan) eman zuen. 1953an ekin zion eta Madrilen , Iruñean ,Zaragozan eta Bartzelonan aritu zen ikasten, harik eta 1967an haur psikiatrian espezializatu zen arte. 1964ean Marisol Bastidarekin ezkondu zen, zein, berak lagundu zion bere bizitza artistikoan.

http://www.youtube.com/watch?v=uI0HtYeQfHY

TXORIA TXORI:

Hegoak ebaki banizkio
nerea izango zen,
ez zuen aldegingo.
Bainan, honela
ez zen gehiago txoria izango
eta nik...
txoria nuen maite.

20 urte jardun zituen, Neuropsiquiatría infantil del Patronato San Miguel de San Sebastián-en. Hainbat antzerkietan parte hartu du eta hamabost bat disko grabatu ditu, haietako asko Elkar diskografikarekin.  Iparraldeko herri musikak interes handia sortu zion, eta Katalunian zela gertutik ezagutu zuen Nova Canço deritzon musika mugimendua. Lagun batek oparitan emaniko Atahualpa Yupanquiren disko batek ere Hego Amerikako kantarien berri eman zion, eta haien xarma erakutsi. Izan ere, haren beste erreferentzia handi bat, Yupanquiz gain, Violeta Parra txiletarra izan zen, eta bi hauei maisutzat hartutako Georges Brassens gehituko zien Laboak. Lehen emanaldi musikal publikoa Iruñean eskaini zuen 1958an, gaztelaniaz, eta lau urte geroago euskarazko lehenengoa eman zuen Zaragozan,  hango ikasle euskaldunentzat. Bere oihartzuna gure mugetatik kanpora ere zabaldu zuena. 2006an, Bob Dylanen kontzertuan parte hartu zuen, Zurriola hondartzan eman zenan. Bere agerkariak, gutxitu egin ziren, bere osasun txarraren ondorioz.

Hemen uzten dizuego haren kantaren zati batekin:

Baga biga higa

Baga, biga, higa,
laga, boga, sega,
Zai, zoi, bele,
harma, tiro, pun!
Xirristi-mirristi
gerrena plat,
Olio zopa
Kikili salda,
Urrup edan edo klik ...
ikimilikiliklik ...

http://www.youtube.com/watch?v=9JyNfyriAk0

(Hitzak: Herrikoia. Musika: Mikel Laboa)

Kantu hori bat-hiru albumekoa da. Bere kanturik ezagunenetakoa.

Mikel Laboa euskal kutureko ikonoa, 2008ko abenduaren 1eko egunsentian 74 urterekin hil zen Donostiako hospitalean, goizeko 5ak aldera. Abeslaria egun dexente zeramakin hospitalean.

http://www.youtube.com/watch?v=AnYnKrpZGqk

IZARREN HAUTSA:

 Izarren hautsa egun batean bilakatu zen bizigai,
hauts hartatikan uste gabean noizpait giûaden gu ernai.
Eta horrela bizitzen gera sortuz ta sortuz gure aukera
atsedenik hartu gabe: lana egiûaz goaz aurrera
kate horretan denok batera gogorki loturik gaude.

Eta ametsa bilakaturik egiaren antziduri
herri zahar batek bide berritik ekingo dio urduri;
guztian lana guztien esku jasoko dute sendo ta prestu,
beren bizitzen edargai; diru zakarrak bihotzik eztu,
lotuko dute gogor ta hestu haz ez dadin gizonen gain.